यसपालि मनसुन सुरु हुन किन ढिला ?

काठमाडौं : आकाशमा बादल मडारिएको छ, छिनछिनमा पानी पनि परिरहेको छ। यस्तो देख्दा लाग्छ मनसुन सुरु भइसक्यो, तर मौसम विभाग भन्छ -अझै मनसुन आएको छैन !

आखिर पानी पर्दापर्दै पनि किन मनसुन भित्रिएको मानिँदैन ? के अहिले भइरहेको वर्षा मनसुन हो कि अरू नै केही ?

हरेक वर्ष असार लागेसँगै एउटै प्रश्न मुखरित हुन्छ- मनसुन आयो कि आएन ? आकाशमा बादल मडारिएको छ, बेलाबेला पानी परिरहेको छ। यस्तो देख्दा हामीलाई लाग्छ, मनसुन त सुरु भइहाल्यो नि ! तर वास्तविकता अलि फरक छ। यस वर्षको स्थिति पनि यस्तै छ। नेपालमा सामान्यतया जुन १३ अर्थात् जेठको अन्तिम सातालाई मनसुन भित्रिने औसत मिति मानिन्छ। तर, जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जुन १६ बितिसक्दा पनि मनसुन औपचारिक रूपमा नभित्रिएको बताइरहेको छ ।

अहिले बेलाबेला परिरहेको पानी के हो त ? मनसुन बिनै पानी किन पर्‍यो त ?

शुरुमा जानौं मनसुन भनेको के हो ?

मनसुन भनेको सामान्य वर्षा मात्र होइन। यो दक्षिण-पश्चिम दिशाबाट समुद्र हुँदै आउने एक विशाल मौसमी प्रणाली हो। यसले अरब सागर र बंगालको खाडीबाट प्रशस्त जलवाष्प बोकेर ल्याउँछ र नेपालसहित पूरै दक्षिण एसियामा लगातार वर्षा गराउँछ।

मौसम विभागले केवल पानी परेको आधारमा मनसुनको घोषणा गर्दैन। यसका लागि हावाको दिशा, गति, आद्रता, वायुमण्डलीय चाप र स्याटलाइटबाट प्राप्त तस्बिरहरूको गहन विश्लेषण गरिन्छ। जब सबै मापदण्डहरू पूरा हुन्छन्, बल्ल विभागले मनसुन भित्रियो भनी औपचारिक घोषणा गर्छ।

अहिले तपाईंले देखिरहनुभएको वर्षा, चट्याङ वा हावाहुरी स्थानीय वायु, पश्चिमी वायु र प्रि-मनसुन प्रणालीको उपज हो। गर्मी मौसममा तापक्रम बढेपछि साँझपख मेघगर्जनसहित हुने क्षणिक वर्षालाई मनसुन मान्न मिल्दैन।

यसपालि मनसुन किन ढिलो भयो ?

विभागका अनुसार, बंगालको खाडीमा विकसित हुनुपर्ने मनसुनी प्रणालीले सोचेजति गति समात्न सकेको छैन। वायुमण्डलीय अवस्था पूर्ण रूपमा अनुकूल नभएकाले नेपाल आउने मनसुनी हावा केही दिन ढिला भएको हो। तर, यसको अर्थ मनसुन नआउने होइन, केवल प्रक्रियामा केही ढिलाइ भएको हो।

मनसुन ढिलो आउँदा के असर पर्छ ?

नेपालको कृषि प्रणाली मनसुनमा आधारित छ। विशेषगरी धान रोपाइँका लागि किसान वर्षाको पर्खाइमा हुन्छन्। मनसुन ढिलो हुँदा कतिपय ठाउँमा रोपाइँ प्रभावित हुन सक्छ वा सिँचाइको जोहो गर्न किसानलाई चटारो पर्न सक्छ। तर, केही दिनको ढिलाइले मात्रै ठूलो संकट आइहाल्छ भन्ने होइन।

मनसुनको मिति हरेक वर्ष फरक पर्छ ।

२०७९ सालमा: जुन २३ मा मनसुन भित्रिएको थियो।

२०७४ सालमा: जुन २९ सम्म ढिलो भएको थियो।

२०८१ सालमा: जुन १० मै मनसुन भित्रिएको थियो।

यसले के पुष्टि गर्छ भने, मनसुन कहिले छिटो त कहिले ढिलो आउनु एउटा सामान्य मौसमी चक्र हो।

अब मनसुन कहिले आउला ?

मौसमविद्का अनुसार, केही दिनभित्रै मनसुनी प्रणाली नेपाल प्रवेश गर्ने बलियो सम्भावना छ। त्यसैले, आधिकारिक घोषणा नभएसम्म अहिलेको वर्षालाई मनसुन नभनी प्रि-मनसुनी वा स्थानीय मौसमी गतिविधि मान्नु नै सही हुन्छ।

बादल लाग्यो र पानी पर्यो भन्दैमा मनसुन सुरु भएको हुँदैन। यो एक वैज्ञानिक प्रक्रिया हो, जसलाई विभागले नजिकबाट नियालिरहेको छ। मौसमसम्बन्धी कुनै पनि भ्रममा नपरी, जल तथा मौसम विज्ञान विभागले दिने आधिकारिक सूचनालाई नै विश्वास गर्नुपर्छ।